Χρωματιστή Τάξη: Βασικοί ορθογραφικοί κανόνες

Στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν πολλά ι, η, υ, ει, οι και δύο ο, ω.

Έτσι πολλές φορές σκεφτόμαστε ποιο φωνήεν να χρησιμοποιήσουμε.

Οι κανόνες ορθογραφίας μάς βοηθούν να γράφουμε πιο εύκολα και να κάνουμε λιγότερα λάθη.
Ας γνωρίσουμε λοιπόν τους βασικούς κανόνες.

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -ω γράφονται με ωμέγα (-ω).

παίζω
ανοίγω

✅ Τα ρήματα στο τέλος γράφονται πάντα με έψιλον γιώτα (-ει)

δίνει

αφήνει

✅ Τα ρήματα στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού αριθμού, στο τέλος γράφονται με έψιλον γιώτα (-εις)

βλέπεις

τρέχεις

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -μαι, στον ενεστώτα της παθητικής φωνής και στον εξακολουθητικό μέλλοντα, σε όλα τα πρόσωπα του ενικού αριθμού (εγώ, εσύ, αυτός) και στο τρίτο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού (αυτοί), γράφονται με άλφα γιώτα (-αι).

Στα υπόλοιπα πρόσωπα γράφονται με έψιλον (-ε).

εγώ κοιμάμαι

εσύ κοιμάσαι

αυτός κοιμάται

εμείς κοιμόμαστε

εσείς κοιμάστε

αυτοί κοιμούνται

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν -ωνω γράφονται με ωμέγα (-ωνω).

μαλώνω

μεγαλώνω

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -αίνω γράφονται με άλφα γιώτα (-αι).

ανεβαίνω

μπαίνω

Εξαιρούνται: μένω, δένω, πλένω

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -ίζω γράφονται με γιώτα (-ι).

σκουπίζω

αδυνατίζω

Εξαιρούνται: αθροίζω, δανείζω, δακρύζω, κελαρύζω, πήζω, πρήζω

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -εύω γράφονται με -ευ.

χορεύω

ψαρεύω

Εξαιρούνται: κλέβω, σέβομαι

✅ Όταν το ρήμα στον ενεστώτα τονίζεται στο -ώ, τότε ο αόριστος γράφεται με ήτα (-ησα).

μιλώ-μίλησα

αγαπώ-αγάπησα

Εξαιρούνται: μεθώ-μέθυσα , μηνώ-μήνυσα

Όταν το ρήμα δεν τονίζεται στο -ω, τότε στον αόριστο γράφεται με το ίδιο φωνήεν του ενεστώτα (ι, η, ει, υ, οι).

αθροίζω-άθροισα

κλείνω-έκλεισα

✅ Η κατάληξη -είτε στην προστακτική γράφεται με έψιλον γιώτα (-ει-).

σκουπιστείτε

κοιμηθείτε

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν στον αόριστο σε -ηκα, γράφονται με ήτα (-ηκα).

κατεβαίνω-κατέβηκα
κοιμάμαι-κοιμήθηκα

✅ Τα ρήματα που τελειώνουν σε -λλω, στους εξακολουθητικούς χρόνους (ενεστώτα, παρατατικό, εξακολουθητικό μέλλοντα) γράφονται με δύο -λλ-.

Στους υπόλοιπους χρόνους γράφονται με ένα -λ-.

Ενεστώτας: αμφιβάλλω
Παρατατικός: αμφέβαλλα
Αόριστος: αμφέβαλα
Εξ. Μέλλοντας: θα αμφιβάλλω
Συνοπτ. Μέλλοντας: θα αμφιβάλω
Παρακείμενος: έχω αμφιβάλει
Υπερσυντέλικος: είχα αμφιβάλει
Συντ. Μέλλοντας: θα έχω αμφιβάλει

Εξαιρούνται: θέλω, οφείλω

✅ Τα ρήματα σε -σσω, γράφονται με δύο -σσ-.

εκπλήσσω

υποτάσσω

Εξαιρούνται: αρέσω

✅ Τα ρήματα σε -τω, γράφονται με δύο -ττ-.

πλήττω

εισπράττω

Εξαιρούνται: θέτω, κείτομαι

✅ Όταν το ρήμα τονίζεται στο –ώ- τότε γράφεται στην προστακτική σε ήτα (-ήστε).

μιλώ-μιλήστε

χτυπώ-χτυπήστε

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ος, γράφονται με όμικρον (-ος).

δρόμος

κήπος

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ος σχηματίζουν τον πληθυντικό αριθμό σε όμικρον γιώτα (-οι).

γιατρός-γιατροί

αρχηγός-αρχηγοί

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ης, γράφονται με ήτα (-ης).

ναύτης

πολίτης

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά στη γενική του πληθυντικού αριθμού, στο τέλος γράφονται με ωμέγα (-ων).

λοχαγών

πολίτών

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ωνας γράφονται με ωμέγα (-ω-).

ελαιώνας

αμπελώνας

Εξαιρούνται: κανόνας, Στρυμόνας, ηγεμόνας, Μακεδόνας

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε –ιστής γράφονται με γιώτα (-ιστής).

αγωνιστής

ιδεαλιστής

Εξαιρούνται: δανειστής, ληστής.

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ποιος γράφονται με όμικρον γιώτα (-οι).

επιπλοποιός

ηθοποιός

✅ Τα αρσενικά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ώτης, γράφονται με ωμέγα (-ωτης).

πατριώτης

στρατιώτης

Εξαιρούνται: ιππότης, αγρότης, προδότης, δημότης, τοξότης, δεσπότης, δότης

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -η γράφονται με ήτα (-η).

η χορδή

η ζωή

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά στον πληθυντικό γράφονται με έψιλον (-ες).

οι εποχές

οι ευχές

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ω γράφονται με ωμέγα (-ω).

η ηχώ

η Υρώ

✅ Τα θηλυκά που τελειώνουν σε -ισσα γράφονται με δυο σίγμα (-σσ-).

η μανάβισσα

η πριγκίπισσα

Εξαιρούνται: Λάρισα, αφίσα

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -αία γράφονται με άλφα γιώτα (-αι).

αυλαία

κεραία

Εξαιρούνται: παρέα, ιδέα, θέα

✅ Τα θηλυκά προπαροξύτονα ουσιαστικά σε -εια γράφονται με έψιλον γιώτα (-εια).

αλήθεια

βοήθεια

Εξαιρούνται: άγνοια, διχόνοια, ομόνοια, έννοια, παλίρροια, Εύβοια

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά που τελειώνουν σε -η σχηματίζουν τον πληθυντικό σε –εις.

η λέξη-οι λέξεις

η φύση-οι φύσεις

✅ Τα θηλυκά ουσιαστικά που έχουν ως β’ συνθετικό τη λέξη «νους», γράφονται με όμικρον γιώτα (-οι).

μετάνοια

ομόνοια

✅ Τα ουδέτερα που τελειώνουν σε -ο γράφονται με όμικρον (-ο).

το χωριό

το βιβλίο

✅ Τα ουδέτερα που τελειώνουν σε -ι γράφονται με γιώτα (-ι).

το σπίτι

το τυρί

Εξαιρούνται: το βράδυ, το δάκρυ, το δόρυ, το δίχτυ, το οξύ , το στάχυ.

✅ Τα ουδέτερα ουσιαστικά που τελειώνουν σε -υ στη γενική του ενικού και σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού γράφονται με ύψιλον (-υα).

το στάχυ-τα στάχυα

το δάκευ-τα δάκρυα

το δίχτυ-τα δίχτυα

Εξαιρείται: το βράδυ-του βραδιού-τα βράδια-των βραδιών

✅ Τα ουδέτερα που τελειώνουν σε -ος στον ενικό αριθμό με όμικρον (-ος).

το μήκος

το πλάτος

✅ Τα ουδέτερα που τελειώνουν σε -ος στον πληθυντικό γράφονται με ήτα (-η).

το κέρδος-τα κέρδη

το βέλος-τα βέλη

✅ Τα ουδέτερα ουσιαστικά στη γενική του πληθυντικού αριθμού, στο τέλος γράφονται με ωμέγα (-ων).

ποτηριών

μαχαιριών

✅ Τα ουδέτερα ουσιαστικά που δείχνουν χώρο ή μέρος και τελειώνουν σε -είο γράφονται με έψιλον γιώτα (-είο).

γραφείο

σχολείο

Εξαιρούνται: θρανίο, τοπίο, πεδίο

✅ Τα ουδέτερα ουσιαστικά που τελειώνουν σε -πωλείο γράφονται με ωμέγα και έψιλον γιώτα (-πωλείο).

ιχθυοπωλείο

βιβλιοπωλείο

✅ Τα κύρια ονόματα γράφονται με κεφαλαίο στην αρχή.

Ελένη

Ακρόπολη

✅ Τα επίθετα που τελειώνουν σε -αίος γράφονται με άλφα γιώτα (-αιος).

ωραίος

γενναίος

Εξαιρούνται: νέος

✅ Τα επίθετα σε -ινος γράφονται με γιώτα (-ινος).

πέτρινος

βραδινός

Εξαιρούνται: φωτεινός, σκοτεινός, ταπεινός, ορεινός, ανεύθυνος, υπεύθυνος, υγιεινός, ακίνδυνος, επικίνδυνος

✅ Τα επίθετα σε -ικος γράφονται με γιώτα (-ικος).

παιδικός

φιλικός

Εξαιρούνται: γλυκός, θηλυκός, δανεικός

✅ Τα επίθετα σε -ιμος γράφονται με γιώτα (-ιμος).

ωφέλιμος

φρόνιμος

Εξαιρούνται: πρόθυμος, έτοιμος, διάσημος, επώνυμος, άσχημος, εύθυμος, περίφημος, έρημος

✅ Τα επίθετα που τελειώνουν σε -ωτός γράφονται με ωμέγα (-ωτός).

αγκαθωτός

φουντωτός

✅ Για την ορθογραφία των καταλήξεων των επιθέτων ισχύει ό,τι ισχύει για τα ουσιαστικά.

γλυκός

έξυπνη

✅ Το οριστικό άρθρο ο, αρσενικού γένους στην ονομαστική του ενικού γράφεται με όμικρον (ο).

ο μαθητής
ο φίλος

✅ Το οριστικό άρθρο τον, αρσενικού γένους στην ονομαστική του ενικού γράφεται με όμικρον (ο).

τον άνθρωπο
τον πίνακα

✅ Το οριστικό άρθρο οι, αρσενικού γένους στην ονομαστική του πληθυντικού αριθμού γράφεται με όμικρον γιώτα (οι).

οι μαθητές
οι φίλοι

✅ Το οριστικό άρθρο των, αρσενικού γένους στη γενική του πληθυντικού αριθμού γράφεται με ωμέγα (ω).

των δρόμων

των γιατρών

✅ Το οριστικό άρθρο η θηλυκού γένους στην ονομαστική του ενικού γράφεται με ήτα (η).
η μητέρα

η δασκάλα

✅ Το οριστικό άρθρο της, θηλυκού γένους στη γενική του ενικού αριθμού γράφεται με ήτα (η).

της αγάπης

της ελπίδας

✅ Το οριστικό άρθρο οι, θηλυκού γένους στην ονομαστική του πληθυντικού αριθμού γράφεται με όμικρον γιώτα (οι).

οι φωνές
οι γυναικών

✅ Το οριστικό άρθρο τις, θηλυκού γένους στην αιτιατική του πληθυντικού αριθμού γράφεται με γιώτα (η).

τις γλάστρες

τις γόμες

✅ Το οριστικό άρθρο των, αρσενικού γένους στη γενική του πληθυντικού αριθμού γράφεται με ωμέγα (ω).

των δρόμων
των γιατρών

✅ Η μετοχή της ενεργητικής φωνής που τελειώνει σε –οντας ή ώντας γράφεται με όμικρον (-ο), όταν δεν τονίζεται το -ο- και με ωμέγα (-ω), όταν τονίζεται το -ώ-.

γράφοντας

τραγουδώντας

✅ Η μετοχή της παθητικής φωνής που τελειώνει σε -μένος, -μένη, μένο, γράφεται με δυο -μμ- όταν το ρήμα έχει χαρακτήρα π, β, φ, πτ.

γράφω-γραμμένος

κρύβω-κρυμμένος

✅ Για την ορθογραφία των καταλήξεων των μετοχών της παθητικής φωνής ισχύει ότι ισχύει για τα επίθετα.

πλυμένος

φοβισμένη

✅ Τα επιρρήματα που τελειώνουν σε -ω γράφονται με ωμέγα (-ω).

κάτω
έξω

Εξαιρούνται: λίγο, τόσο, όσο

✅ Τα επιρρήματα που τελειώνουν σε -ως γράφονται με ωμέγα (-ως).

ασφαλώς
βεβαίως

ΔΙΑΦΟΡΑ

✅ Το εννιά και όσες λέξεις βγαίνουν από αυτό γράφονται με δύο-νν-.

εννιακόσια

εννιακοσιοστός

Το ενενήντα και το ένατος γράφονται με ένα -ν-.

✅ Οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν παίρνουν τόνο.

τι

και

Εξαιρούνται: πού, πώς, όταν ρωτάνε και το διαζευτικό ή.

✅ Το δυσ- με ύψιλον (-υ-) δείχνει ότι κάτι είναι δύσκολο ή αρνητικό.

δυστυχία

δυσκολία

Το δισ- ή δι- με γιώτα (-ι-) σημαίνει 2.

διόροφο

δισύλλαβη

✅ Οι λέξεις μην, δεν, την κρατούν το το τελικό -ν , όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από στιγμιαίο ή διπλό σύμφωνο (κ, π, τ, ψ, ξ) ή δίψηφο σύμφωνο (μπ, ντ, γκ).

την κότα

δεν ψάχνω