Χρωματιστή Τάξη: Μυστικά για μια καλή περίληψη (με φύλλα εργασίας)

Η περίληψη είναι σαν να λέω σε έναν φίλο μου μια ιστορία ή ένα μάθημα με λίγα, δικά μου λόγια, κρατώντας μόνο τα πιο σημαντικά πράγματα· και απλά το γράφω.
Δεν γράφω όλες τις λεπτομέρειες, αλλά κρατάω μόνο όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος για να καταλάβει τι λέει το αρχικό κείμενο.
Πώς μπορώ να γράψω μια απλή και κατανοητή περίληψη;

1. Διαβάζω προσεκτικά το κείμενο.
Διαβάζω ολόκληρο το κείμενο μία, δύο ή και περισσότερες φορές, για να καταλάβω τι θέλει να μου πει.
2. Βρίσκω το βασικό θέμα.
Αναρωτιέμαι ποιο είναι το θέμα του κειμένου, για ποιο πράγμα μιλάει.

3. Κρατώ τις σημαντικές πληροφορίες.
Σημειώνω τα βασικά γεγονότα, τις κύριες ιδέες και όσα είναι απαραίτητα για να καταλάβω το κείμενο.
4. Αφαιρώ τις περιττές λεπτομέρειες.
Παραλείπω παραδείγματα, επαναλήψεις, τους πολλούς διαλόγους και τις λεπτομερείς περιγραφές που δεν είναι απαραίτητες.
5. Γράφω την περίληψη με δικά μου λόγια.
Ενώνω τις βασικές πληροφορίες σε ένα σύντομο και κατανοητό κείμενο, με σωστή χρονική σειρά.
6. Ελέγχω την περίληψή μου.
Διαβάζω ξανά όσα έγραψα και ελέγχω αν έχω κρατήσει τα σημαντικά σημεία, αν το κείμενό μου βγάζει νόημα κι αν έχω κάνει ορθογραφικά λάθη.

1. Βγάζω την περίληψη κάθε παραγράφου ξεχωριστά.

Διαβάζω μία-μία τις παραγράφους του κειμένου.

Σκέφτομαι για ποιο πράγμα μιλάει η κάθε παράγραφος.

Βάζω έναν τίτλο, πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο.

Μετά, βγάζω το νόημα κάθε παραγράφου ξεχωριστά σε μια-δυο προτάσεις και τις γράφω στο πρόχειρο τετράδιο.

Στο τέλος ενώνω όλες αυτές τις προτάσεις και κάνω τις διορθώσεις που χρειάζονται για να βγει η περίληψη όλου του κειμένου.

Έτσι ακολουθώ τη σειρά των γεγονότων του αρχικού κειμένου.

ΑΡΧΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:
1. Ο Ορφέας και η Δανάη, όλη την εβδομάδα ήταν ανήσυχοι. Περίμεναν με μεγάλη ανυπομονησία το Σαββατοκύριακο, γιατί είχαν κανονίσει μια εκδρομή στο δάσος με τους γονείς τους. Από το προηγούμενο βράδυ είχαν ετοιμάσει τα σακίδιά τους, βάζοντας μέσα φακούς, έναν χάρτη και μερικά σάντουιτς. Όταν ξημέρωσε, ο καιρός ήταν ηλιόλουστος και όλη η οικογένεια ξεκίνησε το ταξίδι γεμάτη χαρά.

2. Φτάνοντας στο δάσος, τα παιδιά άρχισαν να περπατούν στο σημαδεμένο μονοπάτι ανάμεσα στα ψηλά δέντρα και φουντωτούς θάμνους. Καθώς προχωρούσαν, παρατηρούσαν τα πολύχρωμα πουλιά και μάζευαν πετραδάκια και περίεργα φύλλα από το έδαφος. Η διαδρομή ήταν γεμάτη όμορφες εικόνες και οι φωνές των παιδιών αντηχούσαν ευχάριστα μέσα στη φύση.
3. Ξαφνικά, πίσω από έναν μεγάλο θάμνο, άκουσαν ένα ελαφρύ τρίξιμο. Αρχικά φοβήθηκαν. Μετά όμως είδαν ένα μικρό, τρομαγμένο σκιουράκι. Το ζωάκι είχε μπλεχτεί σε ένα πλαστικό δίχτυ και δεν μπορούσε να ελευθερωθεί. Χωρίς να χάσουν χρόνο, ο Ορφέας και η Δανάη πλησίασαν προσεκτικά και με τη βοήθεια των γονιών τους έκοψαν το δίχτυ, σώζοντας το μικρό ζώο.
4. Μετά από αυτή την περιπέτεια, η οικογένεια κάθισε κάτω από τη σκιά μιας μεγάλης δρυός για να ξεκουραστεί και να φάει το κολατσιό της. Τα παιδιά ένιωθαν περήφανα για τη πράξη τους και συμφώνησαν ότι αυτή η εκδρομή θα τους έμενε αξέχαστη. Επιστρέφοντας στο σπίτι το απόγευμα, ανυπομονούσαν ήδη για την επόμενη εξόρμησή τους στη φύση.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ:

1. Ο Ορφέας και η Δανάη ετοιμάστηκαν με ενθουσιασμό για μια οικογενειακή εκδρομή στο δάσος. 2. Περπατώντας στο μονοπάτι, εξερευνούσαν τη φύση. 3. Ξαφνικά βρήκαν ένα σκιουράκι παγιδευμένο σε ένα δίχτυ και, με τη βοήθεια των γονέων τους, το ελευθέρωσαν. 4. Αφού ξεκουράστηκαν, επέστρεψαν στο σπίτι περήφανοι και ευτυχισμένοι για τη βοήθεια που προσέφεραν στο ζωάκι.

☝Δες ποιοι ήταν οι αρχικοί πλαγιότιτλοι, κάθε παραγράφου, που μας βοήθησαν:

1. Προετοιμασία εκδρομής

2. Εξερεύνηση στη φύση.

3. Διάσωση του παγιδευμένου σκίουρου.

4. Ξεκούραση και επιστροφή στο σπίτι.

☝Πώς πετύχαμε τη σωστή χρονολογική σειρά;

2. Κατηγοριοποιώ τα πολλά παρόμοια πράγματα.

Αν το κείμενο αναφέρει πολλά πράγματα της ίδιας κατηγορίας ή στη σειρά, εμείς δεν τα γράφουμε όλα.

Τα «μαζεύουμε» όλα κάτω από μία γενική λέξη, λέξη-ομπρέλα.

Το ίδιο κάνουμε κι αν αναφέρει παραδείγματα, παρομοιώσεις κτλ.

Έτσι αποφεύγουμε τις λεπτομερείς περιγραφές.

ΑΡΧΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:

Στο καλάθι υπήρχαν κόκκινα μήλα, ζουμερά πορτοκάλια, μυρωδάτα μανταρίνια, μπανάνες σαν λαμπερά μισοφέγγαρα, καταπράσινα αχλάδια κι ένας ανανάς με τα πεταχτά του φύλλα, τόσο φρέσκος, που αν πλησίαζες πολύ θα σου έβγαζε το μάτι.

Σου ερχόταν να γίνεις ένα μικρούτσικο, τοσοδούλι, σκουληκάκι, να χωθείς εκεί μέσα και να μη βγεις ποτέ. Να τρως, να τρως για μια ζωή.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ:

Το καλάθι ήταν γεμάτο με λαχταριστά φρούτα.

☝Γιατί γράψαμε τη λέξη φρούτα;

☝Γιατί γράψαμε τη λέξη λαχταριστά;

3. Αποφεύγω τους διαλόγους.

Δε γράφω τους διαλόγους, αλλά μονάχα το νόημα τους, χωρίς να αναφέρω ιδιαίτερες λεπτομέρειες.

Συνήθως ένας διάλογος στα κείμενα έχει κάποιο βασικό θέμα.

Αυτό το θέμα μας ενδιαφέρει να αναφέρουμε στην περίληψή μας.

ΑΡΧΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:

Το μεσημεράκι, όταν γύριζε από το φροντιστήριο, ο Γιάννης, συνάντησε την Ελπίδα, στην πλατεία.

- Ελπίδα, το Σάββατο το απόγευμα θα μαζευτούμε στο σπίτι μου να παίξουμε, θέλεις να έρθεις κι εσύ;

- Ποιοι θα είστε;

- Νομίζω θα έρθει η Αμαλία, ο Στέφανος, η Χλόη και ο Θάνος.

- Ο Δημήτρης δε θα έρθει;

- Μου είπε πως αν προλάβει, γιατί έχει μάθημα μουσικής πριν, ίσως έρθει κι αυτός.

- Χμ, δεν ξέρω, έχω αρκετά πράγματα να κάνω εκείνη τη μέρα.

- Έλα... παιχνίδι χωρίς εσένα δε γίνεται.

- Εντάξει, Γιάννη... νομίζω θα έρθω κι εγώ. Τι ώρα περίπου;

- Γύρω στις έξι είπαμε.

- Τα λέμε!

Τα παιδιά αποχαιρετίστηκαν και τράβηξαν για τα σπίτια τους.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ:

Ο Γιάννης συνάντησε την Ελπίδα και την κάλεσε, στο σπίτι του για να παίξει όλη η παρέα μαζί. Αυτή δέχτηκε με δισταγμό επειδή είχε κάποιες δουλειές.

☝Γιατί γράψαμε τη λέξη παρέα;

☝Γιατί γράψαμε τη λέξη δισταγμό;

☝Ποιο ήταν το βασικό θέμα του διαλόγου των παιδιών;

4. Βρίσκω τις λέξεις κλειδιά.

Την ώρα που διαβάζω το κείμενο μπορώ να υπογραμμίζω τις λέξεις-κλειδιά, δηλαδή τις πιο σημαντικές κάθε παραγράφου.

Η μικρή σπηλιά, ήταν χωμένη στο πίσω μέρος του νησιού, όπου κανένα μάτι δεν την έβλεπε, ούτε ο ίδιος ο Θεός. Για να φτάσουν εκεί, περπατούσαν αρκετή ώρα κάτω από τον καυτό ήλιο.

Χρειαζόταν να ακολουθήσουν ένα κακοτράχαλο μονοπάτι γεμάτο πυκνά δέντρα και μυτερά αγκάθια. Στο τέλος έπρεπε να σκαρφαλώσουν σε κάτι απόκρημνους, επικίνδυνους βράχους, που αν κοιτούσες κάτω σε έπιανε ζαλάδα. Μια φορά ο Μανώλης είχε δει ένα γκριζωπό φιδάκι να σέρνεται ανάμεσα στα πόδια του.

Μέσα στη σπηλιά, τα παιδιά οργάνωσαν μια μυστική βάση, όπου έβαζαν όλα τα πράγματά τους· παιχνίδια, βιβλία, χάρτες, προμήθειες. Εκεί περνούσαν τις ώρες τους φτιάχνοντας ιστορίες και σχεδιάζοντας νέες, μοναδικές περιπέτειες.

Αυτή, η μαγική γωνιά του νησιού έγινε το κρυφό και αγαπημένο καταφύγιο των παιδιών κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών τους.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ:
Στις διακοπές τους, τα παιδιά μαζεύονταν και έπαιζαν σε μια κρυμμένη σπηλιά. Για να φτάσουν εκεί διέσχιζαν ένα δύσβατο μονοπάτι με επικίνδυνους βράχους. Εκεί φύλαγαν τα πράγματά τους και σχεδίαζαν τις νέες περιπέτειες.

☝ Προσπάθησε να διηγηθείς το κείμενο, διαβάζοντας μόνο τις λέξεις-κλειδιά.

σπηλιά-μονοπάτι-βράχοι-πράγματα-περιπέτειες-καταφύγιο

5. Χρησιμοποιώ συνδετικές λέξεις και επιρρήματα.

Όταν γράφω την περίληψη, για να μην επαναλαμβάνω συνέχεια κάποιες λέξεις, όπως «μετά», μπορώ να διαλέγω μία λέξη για κάθε παράγραφο, από τις παρακάτω κατηγορίες.

Για να προσθέσω κάτι:

επίσης, ακόμα, επιπλέον, παράλληλα

Για να δείξω χρονική σειρά:
πρώτα, αρχικά, στην αρχή, μετά, έπειτα, στη συνέχεια, στο τέλος, τελικά, αμέσως μετά, στο μεταξύ, ταυτόχρονα, λίγο αργότερα, αμέσως

Για να δείξω αντίθεση:
όμως, αλλά, ωστόσο, αντίθετα, απεναντίας, παρ' όλα αυτά
Για να αιτιολογήσω:
γιατί, επειδή, καθώς, μιας και, εξαιτίας

Για να δείξω το αποτέλεσμα:

γι' αυτό, έτσι, επομένως, προκειμένου να, με σκοπό να, ώστε να, για να

Για να επεξηγήσω κάτι:
δηλαδή, συγκεκριμένα, άρα, κατά συνέπεια

ΑΡΧΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:
Ο Μάγκας ήταν ένα μικρό, καφέ κουταβάκι που ζούσε μόνο του στους δρόμους της πόλης. Γύριζε από δω κι από κει και οι περαστικοί δεν του έδιναν σημασία. Κάθε μέρα έψαχνε για λίγο φαγητό και ένα ζεστό μέρος για να κοιμηθεί. Τα αυτοκίνητα περνούσαν τρέχοντας και ο θόρυβος τον τρόμαζε πολύ. Ο μικρός σκύλος ένιωθε μόνος και λαχταρούσε να βρει έναν καλό φίλο κι ένα μέρος να νιώθει ασφαλής.
Μια βροχερή μέρα, η μικρή Αντιγόνη γυρνούσε από το σχολείο κρατώντας την αγαπημένη της ομπρέλα με τις κόκκινες και μπλε τουλίπες. Καθώς περπατούσε, άκουσε ένα σιγανό κλάμα πίσω από έναν κάδο σκουπιδιών. Πλησίασε προσεκτικά και είδε τον Μάγκα να τουρτουρίζει από το κρύο. Αμέσως, έβγαλε το σάντουιτς που της είχε περισσέψει και του το έδωσε να φάει.
Η Αντιγόνη, ανήσυχη και προβληματισμένη τηλεφώνησε στη μαμά της για να ζητήσει άδεια να πάρει το κουτάβι στο σπίτι. Η μητέρα της είχε αρκετές αμφιβολίες, γιατί η φροντίδα ενός ζώου είναι μεγάλη ευθύνη. Δεν μπορούσε να ξεχάσει κι αυτό που συνέβη στην ίδια. Πριν πολλά χρόνια, όταν ήταν κι αυτή μικρή, είχε ένα σκυλάκι, Ζουμπιχτό το είχε ονομάσει. Κάποια μέρα ο Ζουμπιχτός ξέφυγε από την προσοχή της και χάθηκε. Η μητέρα της Αντιγόνης ήταν απαρηγόρητη για πολύ καιρό. Έτσι είπε στον εαυτό της ότι δε θα ξαναπάρει κατοικίδιο. Η Αντιγόνη παρακάλεσε πολύ τη μητέρα της, κι έφερε τον Μάγκα στο σπίτι. Όταν η κυρία Αντωνία είδε πόσο γλυκός και φοβισμένος ήταν ο Μάγκας, δέχτηκε με χαρά να τον υιοθετήσουν.
Στο νέο του σπίτι, ο Μάγκας έκανε ένα ζεστό μπάνιο, έφαγε ένα μπολ με νοστιμιές και αποκοιμήθηκε πάνω στο παλιό, πλεχτό μαξιλάρι με τις κόκκινες ρίγες που είχε κάνει δώρο η γιαγιά στην Αντιγόνη. Ήταν τόσο όμορφος, να τον βλέπεις με τα κλειστά του ματάκια και τα πεσμένα του αυτιά. Από εκείνη τη μέρα, δεν ήταν πια μόνος. Έγινε ο καλύτερος φίλος της Αντιγόνης και γέμισε το σπίτι με χαρές και παιχνίδια.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ:
Στην αρχή ο Μάγκας ήταν ένα μικρό κουταβάκι που έψαχνε φαγητό στους δρόμους, επειδή δεν είχε σπίτι.
Μια βροχερή μέρα, η Ελένη τον άκουσε να κλαίει. Συγκεκριμένα, τον βρήκε πίσω από έναν κάδο και του έδωσε το φαγητό της, για να μην πεινάει. Στη συνέχεια ζήτησε τη βοήθεια της μητέρας της προκειμένου να τον υιοθετήσουν. Ωστόσο, η μαμά της δίσταζε να τον πάρουν στο σπίτι. Αλλά, μόλις είδε πόσο γλυκός ήταν, τελικά συμφώνησε. Έτσι, ο Μάγκας απέκτησε μια ζεστή οικογένεια.