Μοντέρνα και Σύγχρονη τέχνη

Ποια τέχνη λέμε Μοντέρνα;

Ποια τέχνη λέμε Σύγχρονη;

Φυσικά, η μοντέρνα τέχνη δεν είναι το ίδιο με τη σύγχρονη.

Σε τι διαφέρουν;
Η μοντέρνα τέχνη προηγείται χρονικά της σύγχρονης. 

Η Μοντέρνα τέχνη αρχίζει γύρω στα 1860, μέχρι περίπου το 1960 ενώ σύγχρονη τέχνη σημαίνει απλά η σημερινή τέχνη.

Βέβαια εκτός όμως από τη χρονολογική διαφορά υπάρχουν και άλλες διαφορές, στις μεθόδους, τα μέσα, τις ιδέες. 

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΤΕΧΝΗ

Η Μοντέρνα τέχνη παρουσιάστηκε στην ζωγραφική και τη γλυπτική, από το 1860 έως το 1960 περίπου. 

Οι καλλιτέχνες της Μοντέρνας τέχνης δεν ακολουθούν τις παραδόσεις, ζωγραφίζουν με έναν δικό τους τρόπο. 

Τα έργα τους τις περισσότερες φορές δεν είναι η ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας. 

Μερικά από τα κινήματα της Μοντέρνας τέχνης είναι ο ιμπρεσιονισμός, ο φωβισμός, ο κυβισμός, ο φουτουρισμός και ο εξπρεσιονισμός.

Μερικοί από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της Μοντέρνας τέχνης: Πάμπλο Πικάσσο, Βίνσεντ Βαν Γκογκ, Πολ Σεζάν, Πολ Γκογκέν, Ζωρζ Σερά, Ροντέν, Ανρί Ματίς, Ζωρζ Μπρακ.

ΤΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΟΝΤΕΡΝΑΣ ΤΕΧΝΗΣ

Φαντάσου ότι η μοντέρνα τέχνη είναι ένας μεγάλος παιχνιδότοπος όπου οι καλλιτέχνες σταμάτησαν να ζωγραφίζουν "τέλεια" όπως μια φωτογραφία και άρχισαν να πειραματίζονται με τα συναισθήματα και τη φαντασία τους.

Ας δούμε τα βασικότερα ρεύματα της Μοντέρνας τέχνης.

Ιμπρεσιονισμός 

Η τέχνη της στιγμής

Εδώ οι ζωγράφοι έβγαιναν έξω στη φύση και ζωγράφιζαν πολύ γρήγορα, σαν να ήθελαν να προλάβουν το φως πριν αλλάξει. Δεν τους ένοιαζαν οι λεπτομέρειες, αλλά το πώς φαίνονται τα χρώματα στον ήλιο.

Εκπρόσωποι: Μονέ, Ρενουάρ.

Φωβισμός 

Τα άγρια χρώματα

Η λέξη Φωβ στα γαλλικά σημαίνει «άγριο θηρίο».
Το όνομα αυτό βγήκε από κάποιον που είδε τους πίνακες αυτούς, τρόμαξε γιατί είχαν τόσο δυνατά και τρελά χρώματα, που του φάνηκαν άγρια.
Οι καλλιτέχνες αυτοί χρησιμοποιούσαν πολύ έντονα χρώματα που δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα, όπως ένας μωβ σκύλος ή ένα κόκκινο δέντρο. 

Στόχος τους ήταν να δείξουν χαρά και ενέργεια.
Εκπρόσωπος: Ματίς, Ντερέν.

Κυβισμός 

Ο κόσμος σε σχήματα

Φαντάσου να παίρνεις ένα αντικείμενο, να το σπας σε κομμάτια σαν παζλ και μετά να το ξανακολλάς χρησιμοποιώντας μόνο κύβους, τρίγωνα και κύκλους. 

Μπορείς να δεις ένα πρόσωπο από μπροστά και από το πλάι ταυτόχρονα.

Εκπρόσωποι: Πικάσο, Μπρακ.

Εξπρεσιονισμός 

Η ζωγραφική των συναισθημάτων

Εδώ δεν έχει σημασία αν κάτι είναι όμορφο, αλλά τι νιώθει ο καλλιτέχνης. Τα χρώματα και οι γραμμές είναι έντονες και μερικές φορές "παραμορφωμένες" για να δείξουν φόβο, αγωνία ή μεγάλη χαρά.

Εκπρόσωποι: Μουνκ, Βαν Γκογκ.

Πουαντιγισμός 

Η μαγεία της βουλίτσας

Εδώ ο ζωγράφος δεν απλώνει το χρώμα, αλλά γεμίζει τον καμβά με χιλιάδες μικροσκοπικές τελείες. Αν κοιτάξεις τον πίνακα από πολύ κοντά, βλέπεις μόνο χρωματιστές βουλίτσες, αλλά αν κάνεις μερικά βήματα πίσω, οι τελείες ενώνονται μαγικά μέσα στα μάτια σου και σχηματίζουν εικόνες. 

Είναι μια τέχνη που θέλει τεράστια υπομονή, αφού κάθε πίνακας χρειάζεται μήνες για να ολοκληρωθεί. 

Μοιάζει πολύ με τον τρόπο που λειτουργούν οι σημερινές οθόνες των κινητών μας, οι οποίες αποτελούνται από μικρά τετραγωνάκια που λέγονται πίξελ.

Σουρεαλισμός 

Ο κόσμος των ονείρων

Είναι σαν να βλέπεις ένα όνειρο ενώ είσαι ξύπνιος. 

Στους πίνακες συμβαίνουν περίεργα πράγματα που δεν γίνονται στην αλήθεια, όπως ρολόγια που λιώνουν ή ελέφαντες με πολύ ψηλά πόδια.

Εκπρόσωποι: Νταλί, Μαγκρίτ.

Αφηρημένη Τέχνη 

Χρώματα και γραμμές

Σε αυτούς τους πίνακες δεν θα δεις σπίτια, ανθρώπους ή δέντρα. 

Υπάρχουν μόνο χρώματα, γραμμές και σχήματα που "χορεύουν" στο χαρτί, αφήνοντας εσένα να φανταστείς ό,τι θέλεις.

Εκπρόσωποι: Πόλοκ, Μοντριάν, Καντίνσκι.

ΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Η ζωγραφική του Πάμπλο Πικάσο απλώνεται σε πολλές περιόδους και τα έργα του μπορεί να είναι πολύ ρεαλιστικά αλλά και αφηρημένα.

Τα έργα του Ανρί Ματίς εκτός από πίνακες είναι και δημιουργίες χαρτοκοπτικής.

Ο Πόλ Μοντριάν αγαπάει να ζωγραφίζει κυρίως τετράγωνα και ορθογώνια σχήματα.

Ο Πολ Γκογκέν εμπνέεται από τα ταξίδια του και τους ανθρώπους των νησιών του Ειρηνικού ωκεανού.

Ο Ρενέ Μαγκρίτ με τη ζωγραφική του σε ταξιδεύει σε φανταστικούς και ανεξήγητους κόσμους.

Η αφηρημένη τέχνη του Βασίλι Καντίνσκι είναι γεμάτη με σχήματα και χρώματα.

Το κύριο χαρακτηριστικό των έργων του Βίνσεντ Βαν Γκογκ είναι οι έντονες πινελιές και το κίτρινο χρώμα.

Οι τεράστιοι πίνακες του Τζάκσον Πόλοκ ξεχωρίζουν από τις αμέτρητες πιτσιλιές.

Ο Αυστριακός ζωγράφος Γκούσταφ Κλιμτ ήταν βασικός εκπρόσωπος του κινήματος της Αρ Νουβό.

Εμπνευσμένος από την αρχαία Ελλάδα ο Τζόρτζιο Ντε Κίρικο δημιουργεί απόκοσμες εικόνες με ιδιαίτερα κτίρια και φιγούρες σαν ξύλινες κούκλες.

Οι πίνακες του Μαρκ Σαγκάλ σε μεταφέρουν σε έναν μαγικό κόσμο γεμάτο συναισθήματα.

Η υπερεαλιστική τέχνη του Ισπανού ζωγράφου, Σαλβαντόρ Νταλί, δημιουργεί μαγικές εικόνες βγαλμένες μόνο μέσα από τη φαντασία.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

Η Σύγχρονη τέχνη ξεκινά από τις δεκαετίες, 1960 και 1970 και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Συνεχώς εξελίσσεται, αλλάζει, προχωρά με μικρά ή μεγαλύτερα βήματα, σχεδόν χωρίς κανόνες και περιορισμούς, χρησιμοποιεί το βίντεο και γενικότερα την τεχνολογία. 

Άλλοτε πάλι τα έργα αυτά είναι τεράστιες συνθέσεις ή εγκαταστάσεις. 

Ονομάζεται συχνά σύγχρονη ή μεταμοντέρνα ή σημερινή τέχνη. 

Οι καλλιτέχνες αυτοί πειραματίζονται με νέους τρόπους, νέες ιδέες και απρόβλεπτα υλικά. 

Πολλές φορές τα έργα τους είναι ακραία και προκλητικά με αποτέλεσμα να δημιουργούν συζητήσεις, αντιδράσεις και εντάσεις.

Μερικοί από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της Σύγχρονης τέχνης: Άντι Γουόρχολ, Γιόζεφ Μπόις, Σίντι Σέρμαν, Ζιγκμαρ Πόλκε, Ντάμιεν Χιρστ, Κάι Γκούο-Τσιανγκ, Σι Τούμπλι, Λουίζ Μπορζουά, Αλέξης Ακριθάκης, Κώστας Τσόκλης, Κώστας Βαρώτσος, Τάκης, Νίκος Κεσσανλής, Άγγελος Παπαδημητρίου, Γιάννης Κουνέλλης, Αλέξανδρος Ψυχούλης.

ΤΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Μετά τη Μοντέρνα Τέχνη, οι καλλιτέχνες έγιναν ακόμα πιο τολμηροί και δημιούργησαν τη Σύγχρονη Τέχνη (από το 1950 μέχρι σήμερα). 

Εδώ η ζωγραφική μπερδεύεται με την καθημερινή ζωή και το παιχνίδι.

Ποπ Αρτ

Η τέχνη του σούπερ-μάρκετ

Οι καλλιτέχνες εδώ ζωγραφίζουν πράγματα που βλέπουμε κάθε μέρα: κουτιά σούπας, κόμικς, γλειφιτζούρια ή διάσημους ηθοποιούς. 

Χρησιμοποιούν έντονα χρώματα και μοιάζουν σαν διαφημίσεις ή αυτοκόλλητα.

Εκπρόσωποι: Γουόρχολ, Λίχτεσταϊν.

Οπτική Τέχνη 

Το εξαπάτηση των ματιών

Αυτοί οι πίνακες είναι σαν οπτικές απάτες. 

Χρησιμοποιούν γραμμές και σχήματα που σε κάνουν να νομίζεις ότι η εικόνα κουνιέται, τρέμει ή βγαίνει έξω από το χαρτί.

Εκπρόσωποι: Βαζαρέλι, Ρίλεϊ. 

Αφηρημένος εξπρεσιονισμός 

Θάλασσες των χρωμάτων

Ο αφηρημένος εξπρεσιονισμός είναι ένα ρεύμα όπου οι καλλιτέχνες σταμάτησαν να ζωγραφίζουν αντικείμενα και άρχισαν να ζωγραφίζουν μόνο συναισθήματα. 

Τα χρώματα απλώνονται, ίσως τυχαία, στον πίνακα.

Οι πίνακες αυτοί είναι συνήθως τεράστιοι, σαν ολόκληροι τοίχοι, για να νιώθεις ότι «βουτάς» μέσα τους.

Εκπρόσωποι: Ρόθκο, Πόλοκ. 

Μινιμαλισμός 

Το λίγο είναι πολύ

Στον μινιμαλισμό οι καλλιτέχνες πιστεύουν ότι μια απλή γραμμή ή ένα απλό τετράγωνο είναι αρκετά. 

Δεν θέλουν να πουν ιστορίες, αλλά να μας κάνουν να προσέξουμε το χρώμα και το σχήμα στην πιο απλή τους μορφή.

Εκπρόσωποι: Τζουντ, Κλάιν.

Γκράφιτι 

Η τέχνη στους τοίχους

Αυτή η τέχνη δεν βρίσκεται μόνο στα μουσεία, αλλά στους δρόμους των πόλεων. 

Οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν σπρέι και στένσιλ για να φτιάξουν εικόνες που λένε μια αλήθεια για τον κόσμο μας. Εκπρόσωποι: Μπάνσκι, Χάρινγκ.

ΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Πρώτα-πρώτα ας επισκεφτούμε το Εθνικό Μουσείο Συγχρονης Τέχνης (Ε.Μ.Σ.Τ.), στην Αθήνα.

Ο Έλληνας εικαστικός Γιάννης Κουνέλλης είναι πολύ γνωστός για τα ιδιαίτερα έργα και τις εγκαταστάσεις με καθημερινά υλικά.

Ο Κινέζος καλλιτέχνης Κάι Γκούο-Τσιανγκ, πολύ συχνά, δημιουργεί έργα και εγκαταστάσεις με πυροτεχνήματα και εκρήξεις.

Οι τεράστιες αράχνες είναι τα χαρακτηριστικότερα έργα της Γαλλίδας γλύπτριας Λουίζ Μπορζουά.

Η ιδιαίτερη τέχνη του Γιόζεφ Μπόις περιλαμβάνει πολλά καθημερινά υλικά και αντικείμενα.

Τα έργα του Κώστα Τσόκλη σού δίνουν την εντύπωση ότι θέλουν να δραπετεύσουν από τους πίνακες.

Ο Αμερικάνος καλλιτέχνης Σι Τούμπλι δημιουργεί με γραμμές, μουντζούρες, γράμματα.

Τα ζώα έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στα ακραία έργα του Ντάμιεν Χιρστ.

Ο Άντι Γουόρχολ έκανε τα καθημερινά αντικείμενα να μοιάζουν με τέχνη. 

Ζωγράφιζε καθημερινά πράγματα, όπως κουτιά σούπας και μπουκάλια αναψυκτικών. 

Έγινε γνωστός για τα έργα του με έντονα, φωτεινά χρώματα που έμοιαζαν με αυτοκόλλητα ή κόμικς. 

Πίστευε ότι η τέχνη βρίσκεται παντού γύρω μας, ακόμα και στα πιο απλά αντικείμενα. 

Τα χρωματισμένα πορτραίτα του είναι τόσο διάσημα.

Ο Αλέξης Ακριθάκης με έντονα χρώματα αλλά και άχρηστα υλικά φτιάχνει λεπτομερή, μαγικά τοπία και φυσικά το αγαπημένο του θέμα είναι η βαλίτσα που συμβολίζει το ταξίδι της ζωής.

Πολλά έργα του Τζεφ Κουνς μοιάζουν με τεράστια μπαλόνια και προκαλούν αντιδράσεις και ερωτηματικά για την καλλιτεχνική τους αξία αλλά και για τις εξωφρενικές τιμές τους.

Βέβαια γεννιούνται πολλά ερωτήματα:

Τι είναι τέχνη και τι δεν είναι;

Ποιος διαλέγει να ονομάσει κάτι τέχνη;

Γιατί κάποιοι καλλιτέχνες γίνονται πασίγνωστοι και πάμπλουτοι ενώ κάποιοι άλλοι, όχι;

Παίζει ρόλο το ταλέντο τους ή και κάτι άλλο;

Μήπως πίσω από την τέχνη κρύβονται τεράστια οικονομικά συμφέροντα; 

Μήπως τελικά ό,τι βλέπουμε γύρω μας είναι ή μπορεί να γίνει τέχνη;

Οι απαντήσεις είναι δύσκολες ή και αδύνατες.

Tον Φεβρουάριο του 2023, το έργο τέχνης του καλλιτέχνη της ποπ αρτ Τζεφ Κουνς, «Μπαλόνι Σκύλος», αξίας 42.000 δολαρίων, έγινε κομμάτια, όταν μια συλλέκτρια σε γκαλερί στις ΗΠΑ, το έριξε κάτω!

Στην αρχή κάποιοι αναρωτήθηκαν αν αυτό το γεγονός ήταν απλά μια περφόμανς, δηλαδή το σπάσιμο του έργου τέχνης, να ήταν ένα νέο έργο τέχνης.

Στη συνέχεια, κατάλαβαν ότι ήταν ένα ατύχημα.

Φυσικά, το έργο καλύπτεται από ασφάλεια.

Παρά το γεγονός ότι το έργο έχει θρυμματιστεί σε χιλιάδες κομμάτια, εξακολουθεί να υπάρχει ενδιαφέρον για την αγορά του.

Μήπως ο καλλιτέχνης θα πάρει τα κομμάτια και θα τα παρουσιάσει ως ένα νέο έργο τέχνης;

Μήπως θα το πουλήσει ακριβότερα από το αυθεντικό έργο;

Αλήθεια πόσο πληγώθηκε η τέχνη από αυτό το ατυχές γεγονός;

Πολύ, λίγο ή καθόλου;